Czyszczenie Elewacji Drewnianej: Cennik 2025
Nic tak nie podkreśla charakteru domu jak piękna drewniana elewacja, ale czas nie jest dla niej łaskawy. Kurz, brud, a nawet zielony nalot potrafią skutecznie odebrać jej urok. Zanim przystąpimy do renowacji czy malowania, niezbędne jest czyszczenie elewacji drewnianej, a cennik tej usługi często spędza sen z powiek właścicieli. o koszt nie jest prosta: cena za czyszczenie elewacji drewnianej jest zmienna i zależy od wielu czynników.

- Co wpływa na ostateczny koszt czyszczenia elewacji drewnianej?
- Cennik metod czyszczenia: Od pary wodnej po chemię do drewna
- Wpływ powierzchni i dostępu na koszt czyszczenia drewnianych elewacji
- Impregnacja elewacji drewnianej po czyszczeniu: Dodatkowy koszt?
Patrząc na rynek usług renowacji elewacji, widać pewne tendencje dotyczące wyceny prac. Koszt czyszczenia elewacji drewnianej nie jest stały, ale analizując oferty można dostrzec pewne widełki i punkty startowe.
Przykładowe orientacyjne koszty początkowe (za m²), bazujące na danych z rynku usług renowacyjnych:
| Metoda czyszczenia lub usługa | Typowe zastosowanie | Orientacyjny koszt startowy (za m²) |
|---|---|---|
| Podstawowe (mechaniczne / niskie ciśnienie) | Lekki kurz, powierzchowne zabrudzenia, odświeżenie | od 20 zł |
| Zaawansowane (chemiczne / biologiczne) | Glony, grzyby, pleśń, trudne naloty biologiczne i atmosferyczne | od 20 zł |
| Impregnacja ochronna | Zabezpieczenie po czyszczeniu, hydrofobizacja | od 20 zł |
Widzimy więc, że punkty startowe są często podobne, co może być mylące przy pobieżnej analizie. To tylko ceny bazowe, sygnalizujące minimalny próg wejścia, a rzeczywista cena za metr kwadratowy czyszczenia elewacji drewnianej może poszybować w górę w zależności od szeregu złożonych czynników, specyficznych dla danej realizacji.
Może Cię zainteresować: Środek do czyszczenia elewacji z glonów
Rozszerzając tę obserwację, należy podkreślić, że magiczne „od 20 zł” nie oznacza, że tyle zapłacimy za każde mycie czy każdy rodzaj elewacji. Ta stawka może dotyczyć najprostszych przypadków, minimalnego zabrudzenia, na idealnie gładkich, łatwo dostępnych powierzchniach, które nie wymagają specjalistycznego sprzętu ani drogiej chemii.
Głębsze zabrudzenia, w szczególności porosty, grzyby czy wieloletni smog, potrzeba specjalistycznej chemii dopasowanej idealnie do konkretnego problemu oraz typu drewna, czy wreszcie utrudniony dostęp do elewacji natychmiast podnoszą finalną wycenę. To jest jak z remontem samochodu drobna usterka to jeden koszt, poważna awaria wymagająca drogich części i wielu godzin pracy specjalisty to zupełnie inny rachunek.
Aby zobrazować, jak różne czynniki mogą wpływać na koszt usługi, przygotowaliśmy poniższy schemat przedstawiający potencjalny wpływ poszczególnych elementów na ostateczną wycenę, bazując na ogólnych danych rynkowych.
Sprawdź: Środek do czyszczenia elewacji
Co wpływa na ostateczny koszt czyszczenia elewacji drewnianej?
Definicja finalnej ceny za czyszczenie elewacji drewnianej to prawdziwa orkiestra zmiennych, gdzie każdy muzyk, nawet najmniejszy, ma wpływ na ostateczną melodię rachunku.
Najbardziej znaczącym czynnikiem jest bez wątpienia stopień i rodzaj zabrudzeń, który w zasadzie dyktuje wybór metody i chemii. Elewacja pokryta jedynie kurzem i pajęczynami to pestka w porównaniu do powierzchni zaatakowanej przez glony, grzyby pleśniowe, a zwłaszcza agresywne porosty.
Biolodzy i chemicy wiedzą, że porosty, będące symbiozą grzybów i alg, wrastają głęboko w strukturę drewna, wymagając często wieloetapowego działania najpierw nałożenia silnych preparatów biobójczych, odpowiedniego czasu na ich działanie (co przedłuża projekt), a następnie ostrożnego usunięcia pozostałości.
Warto przeczytać: Czyszczenie i malowanie elewacji cena za m2
Usunięcie tego typu zanieczyszczeń biologicznych jest nie tylko czasochłonne, ale wymaga użycia drogich i specjalistycznych środków chemicznych. Koszt tych preparatów stanowi znaczącą część ogólnego budżetu, często przewyższając roboczogodziny przy prostszych zleceniach.
Dodatkowo, elewacje drewniane w rejonach o wysokim zanieczyszczeniu powietrza, np. w pobliżu ruchliwych dróg czy zakładów przemysłowych, mogą gromadzić trudne do usunięcia osady sadzy i cząstek stałych, które wymagają zastosowania specjalistycznych detergentów przemysłowych.
Dowiedz się więcej: Dobry środek do czyszczenia elewacji
Drugim, równie ważnym, a czasem nawet droższym elementem, jest kwestia dostępu do całej powierzchni budynku. Prosta, parterowa konstrukcja bez skomplikowanych detali to ideał logistyczny.
Schody zaczynają się przy budynkach piętrowych i wielokondygnacyjnych. Elewacje niedostępne z poziomu gruntu wymagają użycia rusztowań lub podnośników koszowych. Koszt wynajmu takiego sprzętu na dni lub tygodnie, a także pracy ekip montujących rusztowania, potrafi wywindować finalną cenę nawet kilkukrotnie w porównaniu do "parterowego" cennika.
Na przykład, stawka dzienna za wynajem standardowego podnośnika koszowego może wahać się od kilkuset do ponad tysiąca złotych, w zależności od jego wysokości roboczej i okresu wynajmu. Do tego dochodzi transport i paliwo.
Powiązane tematy: Środek do czyszczenia elewacji silikonowej
Montaż i demontaż rusztowania to kolejna pozycja w kosztorysie, uzależniona od powierzchni, wysokości i skomplikowania bryły budynku. "No Panie, żeby tu postawić rusztowanie, to pół ogrodu trzeba by przekopać!" takie zdania słyszą czasem inwestorzy, co pokazuje skalę problemu i wpływu otoczenia na wycenę dostępu.
Powierzchnia elewacji liczona w metrach kwadratowych to podstawa każdego kosztorysu czyszczenia. Większe powierzchnie teoretycznie pozwalają na rozłożenie kosztów stałych (dojazd, rozładunek sprzętu, dokumentacja), co czasem przekłada się na możliwość uzyskania rabatu od standardowej stawki za m².
Jednak powierzchnia to nie tylko jej metraż, ale też stopień skomplikowania geometrycznego. Liczne załamania, wykusze, balkony, okna połaciowe na elewacji, ażurowe elementy drewniane czy dekoracyjne detale znacznie spowalniają pracę i wymagają większej precyzji i uwagi.
Czyszczenie metra kwadratowego gładkiej ściany to zupełnie inna bajka niż mycie tego samego metra w przypadku gęsto użebrowanej elewacji czy filigranowej drewnianej balustrady.
Każdy taki szczegół wymaga indywidualnego podejścia, często ręcznego doczyszczania lub użycia mniejszych, bardziej precyzyjnych narzędzi, co oczywiście zwiększa nakład pracy i finalny koszt usługi.
Wreszcie, na cenę wpływa wybrana lub konieczna do zastosowania metoda czyszczenia. Mycie niskociśnieniowe samą wodą to najtańsza opcja.
Czyszczenie chemiczne, wymagające odpowiednich preparatów i procedur, jest droższe. Czyszczenie parowe, choć bardzo skuteczne i ekologiczne (mniej chemii), wymaga specjalistycznego i drogiego w eksploatacji sprzętu (generatory pary), a praca parą jest często wolniejsza niż wodą pod ciśnieniem, co przekłada się na większe zużycie roboczogodzin.
Czas realizacji zlecenia również może wpływać na stawkę. Projekty pilne, wymagające pracy w nienormowanych godzinach lub przerwania innych prac wykonawcy, mogą wiązać się z dodatkowymi opłatami. Takie "ekspresowe" tempo zawsze ma swoją cenę, którą trzeba po prostu wkalkulować w ryzyko i logistykę.
Warto również pamiętać o kosztach utylizacji zużytej chemii czy brudnej wody, które w przypadku dużych projektów i silnych zanieczyszczeń mogą być niemałe i zgodnie z prawem powinny być wkalkulowane w przegląd kosztów.
Specyfika drewna jako materiału elewacyjnego jego rodzaj, wiek, stopień zniszczenia, wcześniejsze zabezpieczenia (lakier, olej, farba, wcześniejsze impregnaty) to kolejny czynnik. Inaczej czyści się świeże, dobrze zachowane drewno, a inaczej stare, spękane, zainfekowane przez szkodniki.
Delikatne gatunki drewna wymagają stosowania bardzo niskiego ciśnienia lub nawet metod bezciśnieniowych i łagodnej chemii, aby uniknąć uszkodzenia włókien. Agresywne czyszczenie na "stare lata" może zrobić więcej szkody niż pożytku.
Fachowa ocena stanu drewna przed rozpoczęciem prac jest absolutnie kluczowa i rzutuje na dobór najbezpieczniejszych i najskuteczniejszych środków i technik, co ma bezpośrednie przełożenie na ostateczną wycenę.
Cennik metod czyszczenia: Od pary wodnej po chemię do drewna
Decydując się na czyszczenie elewacji drewnianej, stajemy przed wyborem metody, która najlepiej odpowiada specyfice problemu i stanowi drewna. Każda z tych metod czyszczenia ma swoją charakterystykę, wymaga innego sprzętu i przekłada się na odmienny cennik usługi.
Podstawowe mycie elewacji drewnianej często polega na użyciu wody pod niskim lub regulowanym ciśnieniem. Jest to metoda odpowiednia do usuwania lekkich zabrudzeń, takich jak kurz, piasek, pajęczyny czy powierzchniowe naloty. Stawka zaczyna się często od wspomnianych 20 zł za metr kwadratowy.
Praca niskim ciśnieniem jest kluczowa dla drewna, ponieważ wysokie ciśnienie, tak skuteczne na tynkach czy kostce brukowej, może nieodwracalnie uszkodzić delikatne włókna drewna, pozostawiając "drzewiaste", postrzępione powierzchnie, które są trudne do naprawy i szybciej chłoną wilgoć oraz brud. Mycie powinno przypominać raczej delikatne "spłukiwanie" niż agresywne szorowanie.
Dla skuteczniejszego usunięcia niektórych zabrudzeń, do wody pod niskim ciśnieniem dodaje się neutralne lub lekko alkaliczne środki czyszczące, dedykowane do drewna. Te środki pomagają zmiękczyć brud, ułatwiając jego spłukanie.
Bardziej zaawansowane zabrudzenia, zwłaszcza te pochodzenia biologicznego, jak glony, pleśń, grzyby, czy wszechobecne porosty, wymagają zastosowania czyszczenia chemicznego. W tym przypadku cena za taką usługę zazwyczaj zaczyna się również od około 20 zł za metr kwadratowy, ale może znacznie wzrosnąć w zależności od stężenia i rodzaju użytego preparatu biobójczego.
Chemiczne środki czyszczące, często oparte na związkach chloru lub innych substancjach biobójczych, są aplikowane na suchą powierzchnię elewacji, pozostawiane na określony czas (zgodnie z zaleceniami producenta), a następnie spłukiwane wodą pod niskim ciśnieniem. Kluczowe jest precyzyjne nałożenie preparatu, aby dotarł do wszystkich zakamarków, gdzie rozwija się życie biologiczne.
W przypadku silnych porostów, konieczne może być nawet kilkukrotne powtórzenie zabiegu lub użycie silniejszych, bardziej skoncentrowanych preparatów. "No proszę pana, ten mech to jak beton wrósł, sama woda nie da rady, tu trzeba 'ciężkiej artylerii' w płynie!" może usłyszeć właściciel elewacji mocno porośniętej.
Pamiętajmy też, że użycie silnej chemii wymaga odpowiednich środków ochrony osobistej, zabezpieczenia otoczenia (rośliny, okna, inne powierzchnie) oraz bezpiecznej neutralizacji lub utylizacji pozostałości, co również wchodzi w koszt czyszczenia.
Inną metodą, zyskującą na popularności, jest czyszczenie parowe. Para wodna pod wysoką temperaturą (często powyżej 100°C) skutecznie zabija mikroorganizmy grzyby, algi, mchy a także pomaga usunąć stare warstwy farb czy lakierów oraz trudne tłuste plamy. Metoda ta jest często uważana za bardziej ekologiczną, ponieważ minimalizuje zużycie chemii lub pozwala całkowicie z niej zrezygnować w przypadku lżejszych zabrudzeń.
Czyszczenie parowe jest delikatne dla struktury drewna pod warunkiem użycia odpowiedniego sprzętu i techniki. Unika się ryzyka mechanicznego uszkodzenia powierzchni ciśnieniem wody. Niestety, generatory pary są droższe w zakupie i eksploatacji (zużycie prądu lub paliwa), a sama praca parą jest zazwyczaj wolniejsza niż mycie wodą.
Stawka za czyszczenie parowe elewacji drewnianej często plasuje się w górnym segmencie cennika czyszczenia, odzwierciedlając koszt specjalistycznego sprzętu i czasochłonność pracy. Może zaczynać się od 30-40 zł/m² i wzwyż, w zależności od stopnia zabrudzenia i powierzchni.
Bardziej niszowe, ale czasem stosowane metody to czyszczenie strumieniowo-ścierne z bardzo delikatnym medium (np. pyłem orzechowym, sodą kaustyczną o specyficznej granulacji) to metoda bardziej do usuwania powłok niż brudu biologicznego, a przy drewnie obarczona dużym ryzykiem uszkodzenia powierzchni, dlatego rzadko stosowana na elewacjach.
Reasumując kwestie metod wybór zawsze powinien być podyktowany stanem drewna, rodzajem i intensywnością zabrudzenia. Nie ma jednej, uniwersalnej "najlepszej" metody.
Najlepsi fachowcy często stosują kombinację metod np. wstępne mycie niskim ciśnieniem, nałożenie chemii na zabrudzenia biologiczne, po czasie reakcji ponowne mycie ciśnieniem, a w trudnych miejscach doczyszczanie parą. Każdy taki etap to dodatkowy czas pracy i specyficzne środki, co w naturalny sposób podnosi koszt czyszczenia.
Dlatego ważne jest, aby przed zleceniem usługi poprosić o ocenę stanu elewacji i rekomendację konkretnej metody z wyjaśnieniem, dlaczego akurat ta technika i te środki będą optymalne i jak wpłyną na cena za taką usługę.
Wpływ powierzchni i dostępu na koszt czyszczenia drewnianych elewacji
Na pierwszy rzut oka wydawać by się mogło, że wycena czyszczenia elewacji to prosta sprawa metraż razy stawka za metr kwadratowy, prawda? Cóż, w teorii tak, ale w praktyce wpływ powierzchni i dostępu potrafi skomplikować kalkulację niczym węzeł gordyjski.
Zacznijmy od powierzchni. Owszem, większość firm podaje cena za metr kwadratowy jako bazową jednostkę rozliczeniową. Jest to standard rynkowy i sensowna podstawa.
Jak już jednak wspomniano, czyszczenie 100m² gładkiej, prostokątnej ściany parterowego domu jest logistycznie i czasowo nieporównywalnie łatwiejsze niż czyszczenie 100m² elewacji o skomplikowanej bryle, z dużą ilością okien, wykuszy, balkonów i lukarn na dachu.
Każdy narożnik, krawędź, obramowanie okna, gzyms czy dekoracyjny panel drewniany wymaga indywidualnego podejścia, często ręcznego doczyszczania lub stosowania węższych strumieni wody/pary/chemii, co jest wolniejsze i wymaga większej precyzji niż mycie dużej, płaskiej tafli.
"Rabat za dużą powierzchnię"? Owszem, istnieje taka praktyka w branży. Powyżej pewnego metrażu (np. 150-200 m²) firmy są często skłonne negocjować stawkę bazową w dół o kilka czy kilkanaście procent.
Jest to naturalna konsekwencja optymalizacji pracy koszty dojazdu, rozstawienia sprzętu, przygotowania placu budowy rozkładają się na większą liczbę metrów kwadratowych, zwiększając rentowność projektu dla wykonawcy, nawet przy nieco niższej stawce jednostkowej. Ale rabat rabatem, skomplikowanie powierzchni wciąż będzie podnosić realny nakład pracy na metr.
Największy i najbardziej nieprzewidywalny wpływ na koszt czyszczenia elewacji drewnianej ma jednak kwestia dostępu do jej poszczególnych partii. Elewacja to przecież nie tylko ściany na parterze, ale często szczyty, lukarny, pasy pod dachem czy przestrzenie między kondygnacjami.
Dostęp do wysokości może być realizowany na kilka sposobów, każdy z nich generuje inne koszty i wyzwania logistyczne. Podstawowym i najczęściej wykorzystywanym narzędziem są drabiny dobre do prac na niewielkiej wysokości i o małej powierzchni, ale niewygodne i mało bezpieczne przy większych projektach.
Przy wysokościach przekraczających możliwości drabiny, wchodzą w grę rusztowania fasadowe. Budowa rusztowania to spore przedsięwzięcie wymaga transportu dużej ilości elementów, zaangażowania wykwalifikowanej ekipy do montażu i demontażu. Koszt wynajmu rusztowania jest naliczany zazwyczaj za okres (tydzień, miesiąc) i za metr kwadratowy budowanej konstrukcji, a nie czyszczonej elewacji.
Na przykład, wynajem i montaż rusztowania może kosztować od 15-25 zł/m² rusztowania wzwyż za okres kilku tygodni, w zależności od regionu, firmy i skomplikowania budynku. Ta cena dodaje się do kosztu samego czyszczenia.
Alternatywą dla rusztowań, często stosowaną przy pracach punktowych, na nietypowych wysokościach lub w miejscach, gdzie postawienie rusztowania jest niemożliwe (np. wąskie podwórko, teren z przeszkodami), są podnośniki koszowe (zwyżki). Wynajem podnośnika koszowego rozliczany jest najczęściej na godziny pracy lub w formie ryczałtu dziennego, z uwzględnieniem kosztów transportu na miejsce budowy.
Stawki dzienne za podnośnik o wysokości 20-30 metrów mogą sięgać od 800 zł do 1500 zł i więcej. Obsługa takiego podnośnika wymaga też wykwalifikowanego operatora. Podnośnik daje dużą elastyczność i szybkość działania w porównaniu do rusztowania, ale nie wszędzie da się nim podjechać i często praca z kosza jest mniej stabilna i precyzyjna przy delikatnym czyszczeniu drewna.
Są też przypadki ekstremalne, gdzie standardowe metody zawodzi elewacje na wysokich kominach, specyficzne detale architektoniczne niedostępne ze zwyżki czy rusztowania. Wówczas jedynym rozwiązaniem może okazać się alpinistyczne czyszczenie elewacji. Prace na linach wymagają najwyższych kwalifikacji, specjalistycznego, certyfikowanego sprzętu i wiążą się z dużym ryzykiem.
Dlatego też stawki za prace alpinistyczne są zazwyczaj najwyższe godzinowa wycena pracy linowej ekipy (przynajmniej dwie osoby) może być kilkukrotnie wyższa od stawki za standardowe mycie z rusztowania. To usługa dla naprawdę trudnych przypadków, gdzie koszt usługi jest drugorzędny wobec możliwości technicznych.
Podsumowując, im bardziej skomplikowana bryła budynku, im wyższe partie wymagające czyszczenia i im trudniejszy fizyczny dostęp do elewacji (przeszkody terenowe, ciasna zabudowa, ukształtowanie działki), tym wyższy będzie finalny koszt. Profesjonalna firma musi uwzględnić te czynniki w kalkulacji, aby zapewnić bezpieczeństwo pracy i skuteczne dotarcie do każdego metra kwadratowego powierzchni.
Impregnacja elewacji drewnianej po czyszczeniu: Dodatkowy koszt?
Po dokładnym i często kosztownym procesie czyszczenia elewacji drewnianej, pojawia się naturalne pytanie: czy to koniec inwestycji, czy warto pomyśleć o dalszym zabezpieczeniu? W większości przypadków, odpowiedź brzmi: tak, warto, a impregnacja elewacji drewnianej po czyszczeniu jest wysoce rekomendowaną usługą, która jednak stanowi dodatkowy koszt, nieuwzględniony w podstawowym cenniku mycia.
Idea impregnacji polega na zabezpieczeniu czystej powierzchni drewna przed ponownym wnikaniem wilgoci, brudu oraz rozwojem mikroorganizmów. Cena za impregnację elewacji zaczyna się często od 20 zł za metr kwadratowy i jest doliczana do kosztu samego czyszczenia. Ale co dokładnie dostajemy za tę cenę?
Impregnacja elewacji drewnianej zazwyczaj polega na nałożeniu specjalnej powłoki hydrofobowej, czyli odpychającej wodę. Powłoka ta tworzy niewidzialną barierę na powierzchni drewna, która sprawia, że woda zamiast wsiąkać w strukturę, zbiera się w krople i spływa. "Jak po kaczce!" mówią specjaliści obrazowo opisując ten efekt.
Dlaczego jest to tak ważne dla elewacji drewnianej? Drewno jest materiałem higroskopijnym, chłonącym wilgoć z otoczenia. Ciągłe nasiąkanie i wysychanie powoduje naprężenia, prowadzące do pękania, paczenia i deformacji desek. Wilgoć jest też idealnym środowiskiem do rozwoju grzybów, pleśni i alg, które nie tylko niszczą strukturę drewna, ale też szpecą elewację.
Hydrofobowa impregnacja chroni drewno przed tymi zagrożeniami. Minimalizuje wchłanianie wody deszczowej i wilgoci z powietrza, redukując tym samym ryzyko biologicznego skażenia i fizycznego uszkodzenia drewna. Dodatkowo, na zabezpieczonej, mniej porowatej powierzchni brud i zanieczyszczenia atmosferyczne trudniej się osadzają.
To sprawia, że elewacja zaimpregnowana po czyszczeniu pozostaje czysta znacznie dłużej niż powierzchnia jedynie umyta. W zależności od jakości impregnatu, warunków atmosferycznych i ekspozycji budynku, taka ochrona może przedłużyć okres czystości elewacji nawet do kilku lat, odsuwając w czasie konieczność kolejnego kosztownego czyszczenia.
Na rynku dostępne są różne rodzaje impregnatów do drewna elewacyjnego. Różnią się składem chemicznym (np. silany, siloksany), bazą (wodna lub rozpuszczalnikowa), trwałością i dodatkowymi właściwościami (np. z filtrem UV, biobójcze). Wybór odpowiedniego produktu ma bezpośredni wpływ na finalny koszt impregnacji elewacji.
Profesjonalne impregnaty dedykowane elewacjom zewnętrznym, charakteryzujące się wysoką trwałością i głębszą penetracją w strukturę drewna, są oczywiście droższe od podstawowych produktów dostępnych w marketach budowlanych.
Sama aplikacja impregnatu również wymaga wiedzy i precyzji. Drewno musi być idealnie czyste i suche wilgoć uwięziona pod warstwą hydrofobową to prosta droga do problemów. Aplikacja odbywa się najczęściej poprzez natrysk niskociśnieniowy, pędzlem lub wałkiem. Kluczowe jest równomierne rozprowadzenie preparatu, bez zacieków i niedomalowanych miejsc.
Niektóre impregnaty wymagają nałożenia dwóch warstw, co podwaja zużycie produktu i czas pracy, podnosząc koszt usługi. Warunki pogodowe podczas aplikacji (temperatura, wilgotność, wiatr, opady) również mają znaczenie i mogą wpłynąć na czas realizacji projektu i, co za tym idzie, na jego koszt.
Patrząc analitycznie, impregnacja elewacji drewnianej po czyszczeniu to inwestycja. Choć ponosimy dodatkowy koszt tu i teraz, potencjalne oszczędności w przyszłości, wynikające z dłuższych odstępów między kolejnymi czyszczeniami oraz mniejszego ryzyka poważnych uszkodzeń drewna (których naprawa byłaby znacznie droższa), sprawiają, że jest to wydatek uzasadniony ekonomicznie i technicznie.
To trochę jak ubezpieczenie płacimy dodatkową składkę, ale śpimy spokojniej, wiedząc, że nasza cenna elewacja jest lepiej chroniona przed kaprysami pogody i natury. Stąd też profesjonalne firmy zajmujące się czyszczeniem elewacji niemal zawsze proponują impregnację jako opcjonalny, ale wysoce zalecany etap prac wykończeniowych.